Een korte taaltest van een kwartier kan mensen met primaire progressieve afasie, een vorm van jongdementie waarbij taal en spraak als eerste achteruitgaan, betrouwbaar onderscheiden van gezonde personen. Dat blijkt uit een Belgisch-Nederlandse studie onder leiding van de Universiteit Antwerpen en het Erasmus MC, gefinancierd door Stopalzheimer.
Bij primaire progressieve afasie (PPA) zijn het niet de geheugenproblemen die eerst opvallen, maar moeilijkheden met taal en spreken. Mensen zoeken naar woorden, begrijpen de betekenis van woorden niet meer, maken fouten in zinsbouw of krijgen moeite met het uitspreken van klanken. Omdat de symptomen zo verschillend kunnen zijn, is de diagnose vaak moeilijk en vraagt die veel gespecialiseerde kennis.
Onderzoekers ontwikkelden daarom een Nederlandstalige versie van een bestaande Engelse taaltest, de Mini Linguistic State Examination (MLSE). De test duurt 15 tot 20 minuten en bestaat uit eenvoudige opdrachten zoals voorwerpen benoemen, woorden en zinnen herhalen, voorlezen, een korte tekst schrijven en een afbeelding beschrijven.
Bijna perfect onderscheid
De resultaten zijn veelbelovend. De test kon mensen met PPA bijna feilloos onderscheiden van gezonde personen, en dat ook al in een vroeg stadium van de ziekte. Bovendien bracht de test de typische taalproblemen van de verschillende vormen van PPA duidelijk in kaart. Mensen met de semantische vorm hadden vooral moeite met de betekenis van woorden, bij de niet-vloeiende vorm stonden uitspraakproblemen op de voorgrond, en bij de logopene vorm, die vaak door de ziekte van Alzheimer wordt veroorzaakt, vielen vooral problemen in het verbale werkgeheugen op. Op basis van de testresultaten werd de juiste vorm van PPA in ongeveer acht op de tien gevallen herkend.
“Mensen met primair progressieve afasie wachten vaak lang op een diagnose, omdat hun taalproblemen niet altijd meteen herkend worden. Met deze test hebben zorgverleners in Vlaanderen en Nederland nu een kort en betrouwbaar instrument in handen om die problemen vroeg op te sporen en patiënten sneller door te verwijzen”, zegt professor Rose Bruffaerts van de Universiteit Antwerpen.
Snellere doorverwijzing
“Een snellere en juistere diagnose betekent voor patiënten en hun naasten dat ze sneller weten waar ze aan toe zijn en de juiste begeleiding kunnen krijgen. Dit onderzoek toont hoe belangrijk het is om ook te investeren in betere diagnose”, zegt Bernd Samyn, woordvoerder van Stopalzheimer.
Volgens de onderzoekers kan de test, na een korte opleiding, ook gebruikt worden door zorgverleners die geen specialist zijn in taalstoornissen. Hij is niet bedoeld om zelf een diagnose te stellen, maar om sneller te zien wie doorverwezen moet worden naar een gespecialiseerd centrum. Mogelijk kan de test in de toekomst helpen om het verloop van de ziekte op te volgen en kan hij gebruikt worden in klinische studies met Nederlandstalige patiënten.
Tot nu toe bestond de test alleen in het Engels, Spaans en Grieks. Omdat taalproblemen zich in elke taal anders kunnen uiten, is een goed aangepaste versie een belangrijke stap voor patiënten die Nederlands spreken. Het team van de Universiteit Antwerpen werkte samen met professor Lize Jiskoot van het Erasmus MC in Rotterdam, om zo tot een gezamelijke versie voor Nederlandse en Vlaamse patiënten te komen. Meer dan 350 personen namen deel aan dit onderzoek, wat de MLSE meteen één van de best gevalideerde screeningstesten voor PPA in het Nederlands maakt.
Referentie: Coppieters Rosie, ..., Bruffaerts Rose, Jiskoot Lize. The Dutch Mini Linguistic State Examination (MLSE-NL), findings in Primary Progressive Aphasia (PPA). Journal of Neurology, 2026, 273, 684. Doi.org/10.1007/s00415-026-14203-3