Op zondagochtend 25 mei 2025 kwamen familie vanuit Oostende, Sint-Pieters-Leeuw, Brussel en uit Tollembeek zelf en inwoners van her en der afgezakt naar de Sint-Martinuskerk in Tollembeek om de herdenkingsplechtigheid van Augusta Marcoux bij te wonen. Dit ging gepaard met een korte wandeling, de voorstelling van het boek “Augusta Marcoux 1917 – 1945” en een gezellig samenzijn met de familie. Augusta Marcoux, het jonge meisje uit Tollembeek bekocht haar heldendaden tijdens de tweede wereldoorlog met haar leven.
Eind 19de eeuw hield de uit Brussel afkomstige Phillipe Marcoux een winkeltje en later een herberg open op de Bovenplaats in Tollembeek. Hij huwde Rosalie Decooman en samen hadden ze 8 kinderen, maar in 1898, kort na de geboorte van de jongste dochter ‘Bertha’, overleed zijn vrouw en moest Philippe alleen verder. De jongste dochter Bertha groeide hier op en raakte op haar 19de levensjaar verliefd en ook zwanger. Maar het was een verboden liefde.
Op 24 juni 1917 werd het kindje geboren in Tollembeek.
Grootvader Philippe, samen met de beenhouwer als getuige, deed aangifte van de geboorte en gaven het meisje met naam “Augusta Angelica” en de familienaam van haar moeder. Kort na geboorte van haar dochter vertrok alleenstaande moeder Bertha naar Schaarbeek. Dochter Augusta groeide er op, studeerde en werd kleuterleidster in Gemeenteschool Nr 9 in Molenbeek.
Een persoonlijk relaas van haar en hoe het haar verging schreef ze spijtig genoeg niet maar uit getuigenissen van naasten, haar broer Gustave, info uit stukken eertijds gegeven door Joris Marcoux en het vele opzoekwerk waarmee hij een half jaar zoet was, schreef erGoeder Luc Cromphout het verhaal van moeder en dochter Marcoux van een jonge verzetsvrouw die in Tollembeek werd geboren.
Dit persoonlijk relaas omtrent Augusta, alsof zij het ons vertelt, is te lezen in het boek.
MOLENBEEK
In Molenbeek kreeg Augusta veel erkenning, een gedenkteken en de school waar ze les gaf werd op 9 juni 1945 door het gemeentebestuur van Molenbeek omgedoopt tot ‘Gemeenteschool Nr 9 Augusta Marcoux’ als eerbetoon aan haar moed en opoffering. De kleuterafdeling kreeg de naam ‘Les P’tits Marcoux’. De voorbije woensdag 21 mei 2025 was het precies 80 jaar geleden dat Augusta Marcoux stierf. Aan de school in Sint-Jans-Molenbeek nam er op die dag onder veel belangstelling een herdenkingsplechtigheid plaats, in aanwezigheid van de bezieler G. Marchand en de familie (Betty Nechelput, Rita en Jean-Marie Marcoux), de Molenbeekse burgemeester, verschillende Brusselse parlementairen, een delegatie van de Duitse ambassade en heel veel leerlingen, ook erGoeder Luc Cromphout was er aanwezig.
TOLLEMBEEK
In Tollembeek, waar ze geboren werd en waar haar roots lagen, is begin 2025, bij de intrede van de nieuwe fusiegemeente Pajottegem, de Processiestraat naar haar erkentelijk vernoemd, samen met de voorstelling van het boek komt haar verhaal wederom tot leven.
Persinfo was erbij in Tollembeek op zondagochtend 25 mei 2025, waar Augusta Marcoux aan de gedenksteen aan de Sint-Martinuskerk werd herdacht en geëerd.
De herdenkingsplechtigheid werd muzikaal ingeleidt door piper Bart Praet. Het was Ludo van Paepegem die haar familie en alle aanwezigen waaronder ook 2 jeeps met soldaten van the White Star Division verwelkomde.
Vervolgens nam schepen van Cultuur en Erfgoed Sandra Dero het woord en vertelde een stuk uit het gruwelijke leven van moeder Bertha en dochter Augusta: “We zijn hier samen om een bijzondere vrouw te herdenken. Een vrouw die haar leven opofferde voor de vrijheid en een bijzondere indruk heeft achtergelaten in de geschiedenis…”
Ook Elise Lagae was aanwezig namens de ‘Comète Line Remembrance’, het verzetsnetwerk Comète waarbij zij diep haar erkentelijkheid wil betuigen aan Augusta Marcoux voor haar heldhaftigheid tijdens de Tweede Wereldoorlog.
‘Pugna Quin Percutias’ - ‘Strijden zonder te slaan’
Augusta Marcoux en haar moeder Bertha maakte deel uit van de Comète-lijn en werden gearresteerd terwijl ze twee Britse soldaten onderdak boden. De Comète-lijn werd opgericht in 1941 mede door Andrée De Jongh en maakte het mogelijk voor geallieerde piloten die op Belgisch grondgebied neerstortten, om via Frankrijk, Spanje en Gibraltar terug te keren naar Engeland. Dankzij de inzet van vele helpers, gidsen en gastgezinnen kon een doeltreffend verzet worden georganiseerd. Wat de lijn bijzonder maakte, was het gebruik van geweldloosheid als vorm van verzet, wat ook tot uiting kwam in hun motto: ‘Pugna Quin Percutias’ wat ‘Strijden zonder te slaan’ betekent. “Ik denk dat voor vele Comète-helpers, waarschijnlijk ook voor Augusta en haar moeder, dit geweldloze aspect van groot belang was”, laat Elise weten.
Augusta heeft haar leven betaald voor haar menselijkheid. Het onderdak bieden aan iemand lijkt vandaag misschien banaal, maar in 1941 was het een daad die bestraft kon worden met gevangenisstraf of zelfs de doodstraf. Zoals voor alle verzetstrijders geldt: haar vergeten, zou haar opnieuw doden. Daarom is het essentieel en onze plicht van herinnering om haar naam te geven aan een straat, aan de plaatsen waar we dagelijks leven. Over deze mensen spreken is een manier om jongere generaties te waarschuwen voor het gevaar van autoritaire ideologieën vandaag.
Doorgevers van herinneringen - dragers van de vrede
Na een vleugje instrumentale muziek van doedelzakspeler Bart nam Luc Cromphout het woord: “Op 21 mei was het exact 80 jaar geleden dat Augusta haar ongelijke strijd tegen oorlog, ziekte en ontbering verloor in het kamp van Bergen-Belsen. Op woensdag was het eerbetoon niet zoals er velen zijn, we konden vaststellen dat dit project het sluitstuk was, de leerlingen diepgaand heeft veranderd. Ze werden echt doorgevers van herinneringen en dragers van de vrede …”
Vervolgens liet Luc Cromphout het woord aan een ontroerde Guy Marchand die reeds meer dan 10 jaar regelmatig onderzoek verricht in diverse archiefdiensten om het leven van deze buitengewone jonge vrouw die op 27-jarige leeftijd overleed, te reconstrueren.
Guy Marchand: “Ik durf me de schok niet voor te stellen die Bertha heeft ondergaan, die haar dochter in Bergen-Belsen had verloren en zelf de hel van de kampen waarin ze hadden verbleven, had meegemaakt. Want Augusta, zelfs voordat ze Britse soldaten onderdak bood, had kostbare informatie doorgegeven: mededelingen over troepentransporten van de vijand of oorlogsmaterieel, … “
"Augusta, je zag het levenslicht, bijna rechtover de plek waar ik nu de mooiste tijd van mijn leven beleef"
Jonas Marcoux, één van de achter-achter-achter neefjes die in Tollembeek woont nam ook het woord: “We schelen (als ik het goed heb), vier generaties. Augusta, je zag het levenslicht, ocharme hier 50 meter verder, eigenlijk bijna rechtover de plek waar ik nu de mooiste tijd van mijn jeugd beleef …”
Er werden bloemen neergelegd door Betty Nechelput en Rita Marcoux.
Na de herdenking vertrokken wij vervolgens samen talrijk voor een korte wandeling die liep via het kerkhof naar de Augusta Marcouxstraat en naar de parochiezaal naast het sportplein van Tollembeek, waar het boek ‘Augusta Marcoux 1917 – 1945’ werd voorgesteld door Ludo Van Paepegem.
Van Paepegem: “In Galmaarden zoekt Michel Matthijs al zijn hele loopbaan naar sporen en graven van oorlogsslachtoffers. Met de fusie in 1976 verbreedde de zoekruimte met de oorlogslachtoffers afkomstig uit Tollembeek en Vollezele. In zijn kroniek uit 2018 over de beide wereldoorlogen in Galmaarden, Tollembeek en Vollezele, besteed hij 2 bladzijden over Augusta en Bertha Marcoux bvb. een gedenkplaat aanbrengen. Toen ikzelf in 2019 als schepen van erfgoed een lijstje opmaakte van vrouwen waarvan de naam kon gebruikt worden voor toekomstige straten, was Augusta Marcoux daar dan ook bij.”
Van Paepegem verzamelde ook informatie bij Luc Marchand in Molenbeek, maar ze hadden voorlopig geen nieuwe straten. Dat veranderde toen de fusie van Pajottegem in beeld kwam en een aantal straatnamen moesten vervangen worden.
Door de aandacht voor Augusta Marcoux omwille van de straatnaam kwam ze ook in het vizier van de vereniging erGoed, die besloot om het leven van Augusta onder de aandacht te brengen in de Reveil-viering van 1 november 2024.
"Bij opzoekwerk naar burgerslachtoffers van bij ons tijdens de twee Wereldoorlogen viel de aandacht direct op moeder en dochter Marcoux uit Tollembeek", vertelt ons erGoeder Luc Cromphout, tevens ook redacteur van het boek.
Luc Cromphout begon informatie bijeen te zoeken voor een evocatie. Maar het bleef daar niet bij, Luc beet zich vast in het onderwerp, legde contact met mensen in Molenbeek, interviewde familieleden Betty Nechelput en Sofie Heymans en deed opzoekingen in Belgische en Duitse archieven. Hij wist een schat van gegevens bij elkaar te brengen, hij mocht een aantal foto’s overnemen en besloot om alles in een boek vast te leggen. Het was dan ook het beste moment om dit boek voor te stellen, op de 80ste verjaardag van het overlijden van Augusta Marcoux.
Het boek legt de verzamelde informatie vast zodat ze niet verloren gaat en bevat unieke foto’s en afdrukken uit archieven. Het boek is ook een eerbetoon aan Augusta en haar moeder Bertha, en aan alle leden van Comète en andere verzetslieden. Het boek “Agusta Marcoux 1917-1945” wordt te koop aangeboden voor 10 euro te verkrijgen bij erGoeders Luc Matthijs, Herman Vanden Herrewegen en Luc Cromphout.
De plechtigheid werd afgesloten met een gezellig samenzijn.
De verbroedering werd aangeboden door het gemeentebestuur die zorgde voor drank, ErGoed voor de hapjes en Koen Marcoux voor de broodjes.
Foto’s en video: ©Chris Noerens