Twee mensen die nooit de behoefte hadden om op de voorgrond te staan, maar voor velen een blijvende indruk nalieten. Tijdens de zesde editie van Reveil in Pajottegem stonden molenaar Richard Van Ongevalle en jeugdwerker Emiel Hugo centraal. Met muziek, poëzie en persoonlijke verhalen werden op Allerheiligen niet alleen hun namen herdacht, maar vooral de levens die ze hebben geleid en de sporen die ze nalieten.
Lees verder na ons videoversalg
Het goudgele herfstlicht, de vallende bladeren en de stilte tussen de graven. Op Allerheiligen kreeg de Sint-Martinuskerk in Tollembeek tijdens Reveil opnieuw een bijzondere betekenis. Niet alleen een plaats waar geliefden worden herdacht, maar ook een plek waar verhalen opnieuw tot leven kwamen.
Steeds meer mensen voelen de behoefte om op 1 november meer te doen dan enkel een bloemetje neerleggen bij hun naasten. Reveil verdiepte die herinnering met muziek, poëzie en verhalen van mensen uit de eigen gemeenschap. Want achter elke naam op een grafsteen schuilt een leven, met mooie momenten, verdriet, dromen, tegenslagen en vooral: herinneringen.
Ook dit jaar kozen de organisatoren van ErGoed voor twee mensen uit de eigen gemeenschap.
Richard Van Ongevalle, de molenaar die mensen samenbracht
Richard Van Ongevalle werd op 11 augustus 1930 geboren in Deftinge. Als kind groeide hij op tussen het boerenleven, de paarden en de natuur. Al vroeg raakte hij gefascineerd door het molenaarsvak. Die passie bracht hem uiteindelijk naar de Heetveldemolen in Tollembeek, waar hij meer dan zes decennia lang molenaar was van de eeuwenoude watermolen aan de Mark.
Richard was veel meer dan iemand die graan maalde. Zijn molen werd een ontmoetingsplaats waar mensen binnenkwamen voor veevoeder, maar vaak bleven hangen voor een babbeltje. De molenaar luisterde, vertelde en kende de mensen en verhalen uit de omgeving als geen ander. Hij gaf de ambacht, de verhalen en de tradities van de molen door aan volgende generaties.
Zo was de Pauweltraditie nauw met Richard verbonden. Vanaf de jaren zeventig kwam de Pauwelbende naar de molen voor het roggemeel voor de bekende Pauwelbroodjes. Richard werd lid van de Pauwelgilde en genoot zichtbaar van de drukte, de vriendschap en de vele ontmoetingen.
Tot zijn 84ste bleef hij de molen draaiende houden. Zelfs toen hij uiteindelijk in een woonzorgcentrum in Heikruis verbleef, keerde hij bij bijzondere gelegenheden graag terug naar de molen. Daar voelde hij zich opnieuw helemaal thuis, tussen de mensen.
Richard overleed op 88-jarige leeftijd. Zijn verhaal herinnert ons eraan dat monumenten niet alleen uit stenen en hout bestaan. Ook de mensen die er jarenlang hun leven aan wijdden, verdienen een plaats in het collectieve geheugen.
Emiel Hugo, man van techniek, muziek en vooral mensen
Het tweede levensverhaal tijdens Reveil ging over Emiel Hugo, geboren op 21 maart 1948 als oudste van vier kinderen.
Al van jongs af aan was duidelijk dat Emiel een bijzondere belangstelling had voor techniek en muziek. Als kind bouwde hij een kartonnen radio, later volgden luidsprekers, muziekinstallaties, lichtorgels en mengpanelen. Zijn technische kennis kwam jarenlang goed van pas bij fuiven, jeugdactiviteiten en verenigingen.
Ook professioneel bouwde hij een indrukwekkende technische loopbaan uit. Bij Atea, later Siemens, werkte hij onder meer mee aan technische installaties in de Brusselse metro en later aan telefooncentrales bij klanten over heel België.
Maar vooral in zijn vrije tijd betekende Emiel ontzettend veel voor anderen.
Hij speelde klarinet en saxofoon bij harmonie ‘De Ware Vrienden’ van Tollembeek en was jarenlang actief binnen de jeugdbeweging. Bij de KLJ en later Chiro Albatros was hij een graag geziene begeleider en bezieler. Hij hielp lokalen uitbouwen, organiseerde activiteiten, begeleidde jongeren op kamp en leerde hen onder meer werken met kaart en kompas, sjorren en samenwerken.
Zijn witte Citroën-bestelwagen met de bekende albatrostekening werd een vertrouwd beeld. Waar hulp nodig was, stond Emiel klaar. Een technisch probleem, een verhuis, een activiteit of een onverwachte klus: ‘nee’ stond nauwelijks in zijn woordenboek.
Ook voor de kerk, de harmonie en vele anderen was hij een vaste waarde.
In 1989 werd Emiel ernstig ziek. Toch wilde hij absoluut nog mee op Chirokamp in de Ardennen. Het zou zijn laatste kamp worden. Enkele dagen na zijn terugkeer, op 16 augustus 1989, overleed hij.
Zijn overlijden liet een diepe leegte achter binnen Chiro Albatros. Toch besloten de jongeren en leiding om zijn levenswerk verder te zetten. Vandaag leeft de beweging, vele generaties later, nog steeds voort. De zaadjes die Emiel destijds plantte, groeiden uit tot een stevige jeugdwerking.
Herinneren om te verbinden
Met muziek, gedichten en de twee lokale levensverhalen stond Reveil stil bij wat mensen voor elkaar hebben betekend. Niet alleen bij hun overlijden, maar vooral bij het leven dat ze hebben geleid en de sporen die ze hebben nagelaten.
De boodschap van Reveil was eenvoudig maar krachtig: mensen verdwijnen, maar hun verhalen blijven. In herinneringen, in tradities, in verenigingen en in de mensen die ze hebben geraakt.
Tijdens het bezinningsmoment zorgden Amicato voor de sfeermuziek en namen vertrouwde stemmen van toneelgroep Wilskracht en Vreugd – Yolien, Kelly, Marie-Rose en Diane – de voorlezingen voor hun rekening. Ook de kerkgroep van Tollembeek en het lokaal bestuur van Pajottegem verleenden hun steun.
Met muziek, poëzie en de levensverhalen van Richard Van Ongevalle en Emiel Hugo bracht Reveil hulde aan twee mensen die elk op hun manier hun gemeenschap mee vormgaven. Hun namen leven voort in tradities, verenigingen en de herinneringen van de mensen die ze hebben gekend.
Een begraafplaats hoeft immers geen kille plek te zijn. Op momenten als Reveil wordt het een plaats waar verhalen opnieuw klinken, herinneringen worden gedeeld en het verleden even heel dichtbij komt.
Samen herinneren. Samen luisteren. Samen verbinden. Dat blijft ook in Pajottegem de kracht van Reveil.
Foto’s: en video: ©Chris Noerens