Uit een nieuwe snelle attributiestudie van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) blijkt dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering de hittegolf van juni 2026 in België 3,9 °C warmer heeft gemaakt en het aantal hittegerelateerde sterfgevallen meer dan heeft verdubbeld. Van de naar schatting 1.181 sterfgevallen die statistisch verband houden met de extreme temperaturen tussen 17 en 28 juni 2026, zouden er 665 – of 56% – niet hebben plaatsgevonden zonder antropogene klimaatverandering. Het is de eerste keer dat hittegerelateerde sterfgevallen tijdens een specifieke Belgische hittegolf worden toegeschreven aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering.
Nieuwe studie koppelt 665 sterfgevallen rechtstreeks aan door de mens veroorzaakte opwarming tijdens de dodelijkste hittegolf ooit gemeten in België
De hittegolf van juni 2026 was de dodelijkste ooit gemeten in België. Tijdens de twaalf dagen dat ze duurde, piekten de maximumtemperaturen in Ukkel op 26 juni op 35,5 °C. In de nacht van 24 op 25 juni zakte de temperatuur niet onder 24,1 °C – de hoogste nachtelijke minimumtemperatuur ooit gemeten tijdens een Belgische hittegolf sinds het begin van de metingen in 1892. De hulpdiensten werden overspoeld: op 26 juni lag het aantal oproepen naar het noodnummer 112 bijna dubbel zo hoog als normaal, en geriatrische afdelingen zaten aan hun maximale capaciteit. Volgens voorlopige cijfers was 27 juni de op een na dodelijkste dag van de 21e eeuw in België.
De studie, vandaag gepubliceerd als snel attributierapport door onderzoekers van het departement Water en Klimaat van de VUB, is de eerste attributie van hittegerelateerde sterfgevallen aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering voor een specifieke Belgische hittegolf. Ze maakt gebruik van gevestigde, peer-reviewed methoden die epidemiologische modellen – die dagelijkse maximumtemperaturen koppelen aan het sterfterisico – combineren met methoden voor de attributie van extreme gebeurtenissen, die inschatten hoeveel warmer de hittegolf werd door door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Deze snelle attributiestudie toont aan dat de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering vandaag al realiteit zijn en dat de uitstoot van fossiele brandstoffen alleen al deze maand juni honderden Belgische burgers het leven heeft gekost.
• Klimaatverandering maakte de hittegolf 3,9 °C warmer. Door de mens veroorzaakte klimaatverandering maakte de piekperiode van 12 dagen 3,9 °C warmer dan in een wereld zonder antropogene opwarming. Op de warmste dag (26 juni) zou de gemiddelde dagelijkse maximumtemperatuur in België zonder klimaatverandering bijvoorbeeld 32,1 °C hebben bereikt in plaats van de waargenomen 36,0 °C.
• Klimaatverandering heeft het aantal hittegerelateerde sterfgevallen meer dan verdubbeld. De studie schat het aantal hittegerelateerde sterfgevallen tijdens de hittegolf op 1.181. Hittegerelateerde sterfgevallen vertegenwoordigen daarmee ongeveer een kwart van alle sterfgevallen die tijdens de hittegolf werden geregistreerd. Van deze hittegerelateerde sterfgevallen zijn er 665 (56%) toe te schrijven aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering.
• Vrouwen en ouderen dragen de zwaarste last. Bij vrouwen vallen meer hittegerelateerde sterfgevallen dan bij mannen. Mensen van 85 jaar en ouder zijn goed voor de helft van alle hittegerelateerde sterfgevallen (hitte met of zonder klimaatverandering).
• Wallonië – en Luik in het bijzonder – werd het zwaarst getroffen. Het provinciale sterftecijfer toe te schrijven aan klimaatverandering was het hoogst in Luik (9–11 sterfgevallen per 100.000 inwoners), gevolgd door Henegouwen en Namen (7–9 sterfgevallen per 100.000 inwoners). In delen van Zuid-België lagen de temperatuuranomalieën meer dan 9,5 à 10 °C boven normaal.
• België warmt sneller op dan het wereldgemiddelde. Europa is sinds de jaren 1980 ongeveer twee keer zo snel opgewarmd als het wereldgemiddelde. Hitte-extremen in West-Europa zijn nog sneller geïntensiveerd, door afnemende luchtvervuiling en veranderingen in de wereldwijde atmosferische circulatie die verband houden met klimaatverandering. Deze versterking duwde de temperaturen van het laag-risicogebied naar het hoog-risicogebied van de relatie tussen temperatuur en sterfte, wat de sterke toename van hittegerelateerde sterfgevallen verklaart.
Overmatige hitte verstoort de normale werking van het menselijk lichaam, verergert bestaande aandoeningen en kan leiden tot ernstige complicaties zoals een hitteberoerte, uitdroging en orgaanfalen. Klimaatverandering maakt gevaarlijke hittegolven frequenter en intenser, voornamelijk door de verbranding van fossiele brandstoffen zoals olie, steenkool en gas.
Maxim Sleypen, hoofdauteur en onderzoeker aan de VUB:
“Ons onderzoek toont aan dat de hittegolf van juni 2026 zonder door de mens veroorzaakte klimaatverandering bijna 4 °C koeler zou zijn geweest. Van de bijna 1.200 sterfgevallen die we aan hitte koppelen, zou meer dan de helft niet hebben plaatsgevonden zonder deze extra opwarming. Dat betekent dat de opwarming van de aarde vandaag al levens kost in België. Daarom zal elke fractie van een graad opwarming die we vermijden levens redden.”
Emma Kuijt, co-auteur en onderzoeker aan de VUB en UCLouvain:
“De last van deze hittegolf werd niet gelijk verdeeld. Ouderen, vrouwen en gemeenschappen in de meest achtergestelde gebieden leden het meest – waarschijnlijk versterkt door factoren die verder gaan dan temperatuur alleen: bestaande gezondheidsproblemen in combinatie met sociaaleconomische factoren (slecht geïsoleerde woningen, beperkte koelcapaciteit en vele andere). Deze ongelijkheden begrijpen is essentieel als we de meest kwetsbaren willen beschermen.”
Wim Thiery, senior auteur en professor aan de VUB:
“Drie elkaar versterkende factoren maakten deze hittegolf zo dodelijk: Europa warmt twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde, hitte-extremen worden nog sneller intenser, en het sterfterisico stijgt steil zodra temperaturen een kritieke drempel overschrijden. Elke bijkomende stap in de opwarming van de aarde zal meer hittegolven in dat dodelijke bereik duwen. Dringende verminderingen van de uitstoot van fossiele brandstoffen zijn geen optie – ze zijn een kwestie van leven of dood.”
De bevindingen komen op een cruciaal moment. De zomer van 2026 was de warmste ooit gemeten in België, met drie officiële hittegolven. De hittegolf van juni alleen al werd door World Weather Attribution aangeduid als onderdeel van een bredere Europese hittegolf die in een pre-industrieel klimaat vrijwel onmogelijk zou zijn geweest. Naarmate de wereldwijde temperaturen blijven stijgen, zullen zulke gebeurtenissen frequenter, intenser en dodelijker worden – tenzij de mitigatie wordt versneld.
De auteurs roepen beleidsmakers op om de opwarming in lijn te houden met het Akkoord van Parijs, de investeringen in adaptatie aanzienlijk te verhogen – waaronder hitteactieplannen, vroegtijdige waarschuwingssystemen en een versterkte infrastructuur voor volksgezondheid – en ervoor te zorgen dat de meest kwetsbare gemeenschappen worden beschermd tegen de groeiende risico’s van extreme hitte. Elke graad opwarming die wordt vermeden, betekent levens die worden gered.