De grootste natuurdatabank van België heeft zijn 100 miljoenste waarneming bereikt, een indrukwekkende mijlpaal voor burgerwetenschap. De website waarnemingen.be bestaat sinds 2008 en krijgt momenteel jaarlijks zo’n 10 miljoen waarnemingen binnen. Achter de schermen controleren 360 vrijwilligers, ondersteund door een team professionals en AI, de meldingen. Al deze waarnemingen helpen om de natuur in kaart te brengen en vormen de basis voor wetenschappelijk onderzoek en beleidswerk.
“Honderd miljoen waarnemingen is een gigantisch aantal. Om je een idee te geven: als je elke minuut één waarneming zou invoeren, dan ben je 190 jaar bezig”, zegt Kristijn Swinnen, directeur Natuurpunt Studie. “Het is ondertussen het belangrijkste portaal voor burgerwetenschap, want iedereen kan meldingen ingeven, of je nu een kenner bent of niet. AI en het team van goedkeurders, die gespecialiseerd zijn in bepaalde planten of dieren, controleren de ingevoerde waarnemingen.”
“Het mooie is dat deze mijlpaal niet het werk is van één persoon, maar van honderdduizenden waarnemers die samen onze natuur in beeld brengen. Elke waarneming, hoe klein ook, draagt bij aan een groter verhaal”, aldus Swinnen.
De 100 miljoenste waarneming
De eer van de 100 miljoenste waarneming gaat naar een natuurliefhebber die het voorbije weekend in Sint-Amands een foto van een bont zandoogje toevoegde via de app. Het bont zandoogje is een dagvlinder die wijd verspreid in heel België voorkomt. Ooit was het een echte bosvlinder, die zich heeft aangepast en intussen tot de algemene tuinvlinders behoort. Door deze eigenschap om zich snel aan te passen, is het ook een geliefd onderwerp van veel wetenschappelijke studies.
Afbeelding: Bont zandoogje - Leo Janssen
De 100 miljoenste waarneming was een melding van een bont zandoogje, een wijdverspreide dagvlinder.
Bron van informatie
Dankzij die 100 miljoen waarnemingen hebben we vandaag een scherper beeld dan ooit van waar soorten voorkomen en hoe het met onze biodiversiteit gesteld is. Iedereen kan de databank online raadplegen en nagaan welke soorten in een gebied voorkomen, hoe de verspreiding van soorten evolueert doorheen de jaren of welke nieuwe soorten opduiken. Alles wordt visueel weergegeven met kaarten, trends en achtergrondinformatie. De automatische soortherkenning zorgt ervoor dat de tool heel toegankelijk is voor elke natuurwaarnemer, waardoor meer mensen hun waarnemingen invoeren.
Wetenschappers, beleidsmakers, natuurbeheerders en burgers maken actief gebruik van de enorme hoeveelheid data uit waarnemingen.be. Zo vormen de gegevens de basis voor de Rode Lijsten, die in kaart brengen hoe groot de uitsterfkans van soorten is en gelden als een essentieel instrument voor natuurbeleid en soortbescherming. Ze ondersteunen ook de opmaak van natuurbeheerplannen, waardoor gerichte maatregelen genomen kunnen worden om kwetsbare natuur te herstellen en te versterken.
Trends en nieuwe soorten opsporen
Daarnaast maken de waarnemingen het mogelijk om heel concrete problemen en trends zichtbaar te maken. Via het project ‘Dieren onder de wielen’ worden bijvoorbeeld verkeersknelpunten voor dieren geïdentificeerd, terwijl nachtvlinderwaarnemingen helpen om de evolutie van deze soortenrijke insectengroep op te volgen. Ook nieuwe, mogelijk invasieve uitheemse soorten worden snel opgespoord, zodat tijdig onderzoek en actie kunnen volgen. Verder leveren de gegevens ook onder meer een belangrijke bijdrage aan grootschalige studies, zoals de Vlaamse Vogelatlas 2020–2024 die in oktober 2026 verschijnt.
Afbeelding; Kaartjes kroontjesknotszwam - Waarnemingen.be
De toename van de kroontjesknotszwam, een paddenstoel die op dood hout groeit, was via waarnemingen.be perfect op te volgen.
Elke waarneming telt. Samen leveren ze een uniek en actueel beeld van de toestand van onze soortenrijkdom. “Dit netwerk is goud waard,” besluit Swinnen. “Dankzij de community van waarnemers ontstaat er een real-time beeld van de toestand van vele soorten. Sterker nog: voor veel soorten zijn er zelfs geen andere gegevensbronnen dan deze van burgerwetenschappers. We willen dan ook blijven investeren in onze vrijwilligers en tools, zodat burgerwetenschap ook in de toekomst een sterke motor blijft voor natuurkennis en beleid. Daarover zijn we momenteel in gesprek met de Vlaamse overheid.”
Doe jij al mee?
Waarnemingen kan je melden via de website Waarnemingen.be en via de apps ObsIdentify en Observation. De populaire beeldherkennings-app ObsIdentify staat al op meer dan 1,2 miljoen smartphones in België en heeft jaarlijks meer dan 520.000 gebruikers in ons land! Neem een foto en hij herkent de natuur voor je in 1 klik. Weet je zelf wat je zag en wil je het melden? De app Observation is een digitaal notitieboekje waarin naast de beeldherkenning ook bijkomende informatie kan worden genoteerd, waarnemingen zonder foto en tellingen. Beide apps werken zowel in België als in het buitenland. Ga je over de grens dan stuurt de app je natuurwaarnemingen automatisch naar onze partnerorganisaties bij Observation.org. Dankzij de grote database van goedgekeurde foto’s, en een slim algoritme voor beeldherkenning, kunnen onze apps de inheemse dieren en planten van Europa correct herkennen op een foto.
Hiermee is natuurstudie toegankelijk geworden voor het grote publiek. Dat is een mooie win-win: mensen leren de natuur kennen met een gratis natuurgids, én ze dragen met hun foto’s bij aan het in kaart brengen van onze natuur.
Natuurpunt beheert Waarnemingen.be en ObsIdentify in samenwerking met Observation.org en Naturalis Biodiversity Center.
Tekst: Wouter Vanreusel & Kristijn Swinnen (Natuurpunt Studie)
Ingezonden foto's